आज माघ १ गते, नेपालका विभिन्न समुदायले आ–आफ्नै परम्परा, संस्कृति र रीतिरिवाजअनुसार माघी पर्व, माघे संक्रान्ति तथा मकर संक्रान्ति पर्व हर्षोल्लासका साथ मनाउँदै छन् ।
माघी पर्व विशेषगरी थारू समुदायको प्रमुख सांस्कृतिक चाडका रूपमा चिनिन्छ भने पहाडी, मधेसी र मगर समुदायले यस दिनलाई माघे संक्रान्ति वा मकर संक्रान्तिका रूपमा मनाउने परम्परा छ ।
थारू समुदायमा माघी पर्वलाई नयाँ वर्षको सुरुवातका रूपमा लिने चलन छ । यस अवसरमा गाउँ–घरमा घोंघी, माछा, सुँगुरको मासु, ढिक्री, भात र घरेलु मदिरा तयार गरी परिवार, आफन्त र छिमेकीसँग साटासाट गरिन्छ । यस दिन पुराना कामदारसँगको हिसाब–किताब फर्छ्योट गर्ने, नयाँ कामदार चयन गर्ने र गाउँको अगुवा (बरघर) छनोट गर्ने परम्परा पनि रहिआएको छ । थारू समुदायमा माघी पर्व सामाजिक एकता, सांस्कृतिक पहिचान र परम्परागत जीवनशैली झल्काउने पर्वका रूपमा रहेको छ ।
मगर समुदायले यस दिनलाई माघ्या वा माघ्या संक्रान्तिका रूपमा मनाउँछन् । मगर समुदायले विशेष पूजा गर्ने, आफ्ना कुलदेवताको स्मरण गर्ने र सेलरोटी, तरुल, भ्याकुर, खिचडी जस्ता परिकार खाने चलन छ । केही स्थानमा सांस्कृतिक नाचगान र भेला आयोजना गरिन्छ ।
मधेसी समुदायमा माघीलाई माघ सङ्क्रान्तिका रूपमा मनाइन्छ । सूर्यदेवको पूजा गर्दै स्वास्थ्य, समृद्धि र सुख–शान्तिको कामना गरिन्छ ।
पहाडी समुदायमा माघ १ गते माघे संक्रान्तिका रूपमा मनाइन्छ । यस दिन सूर्य धनु राशिबाट मकर राशिमा प्रवेश गर्ने भएकाले धार्मिक र ज्योतिषीय दृष्टिले विशेष महत्व राख्छ । पहाडी समुदायले बिहान सबेरै उठेर नदी, कुण्ड वा धारामा स्नान गर्ने, देवदेवीको पूजा गर्ने र दान–पुण्य गर्ने परम्परा छ ।
यस अवसरमा पौष्टिक परिकार खाने चलन छ । मुख्य परिकारमा घ्यू, चाकु, तिलको लड्डु, तरुल, भ्याकुर, खिचडी, दूध र दही रहेका छन् । जाडो मौसममा यी परिकारले शरीरमा तातोपन र ऊर्जा दिने विश्वास छ । “माघे संक्रान्तिमा घ्यू–चाकु खानु” भन्ने उखान पनि यही परम्परासँग जोडिएको हो ।
माघी पर्वको अवसरमा आज देशका विभिन्न स्थानमा विशेष मेला र सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ । कैलालीको धनगढी, टीकापुर, कञ्चनपुरको महेन्द्रनगर, बर्दियाको ठाकुरद्वारा, बाँकेको कोहलपुर, दाङको घोराही र लमही तथा चितवन, नवलपरासी र रुपन्देहीका थारू बाहुल्य क्षेत्रमा माघी मेला विशेष रूपमा लाग्ने गर्छ । मेला तथा सांस्कृतिक कार्यक्रममा झाँकी, नाचगान, परम्परागत खेलकुद र सामूहिक भोज हुने गर्छ ।
यसरी एउटै दिन नेपालभरका विभिन्न समुदायले माघी, माघे संक्रान्ति र मकर संक्रान्तिका नाममा आफ्नो परम्परा, सांस्कृतिक पहिचान र धार्मिक विश्वास अनुसार पर्व मनाउँदै आएका छन् । माघी पर्वले नेपाली समाजको बहुसांस्कृतिक विविधता, सामाजिक सद्भाव र सहअस्तित्वको झल्को दिने अवसरको रूपमा महत्व राख्दछ ।
